Vensters op Rilke
Helemaal hier. Helemaal nu.
Hoe blijf je helemaal hier en nu, in een wereld die voortdurend om je aandacht vraagt?
Die vraag hield ook Rainer Maria Rilke bezig. In zijn Elegieën van Duino schrijft hij: Hiersein ist herrlich — hierzijn is heerlijk. Honderd jaar na zijn dood inspireert Rilke, een van de invloedrijkste Europese dichters, makers van nu tot nieuw werk.
Vensters op Rilke brengt zijn woorden opnieuw tot leven. In meer dan vijftien activiteiten in Groningen kan het publiek Rilke ontdekken of opnieuw ontmoeten, in lezingen, gesprekken, workshops, muziek en poëzie.
Op zaterdag 21 november krijgt dat programma een gezamenlijk podium tijdens de Festivalavond in de Nieuwe Kerk Groningen. Zeven makers van 23 tot 83 jaar presenteren daar nieuwe werken voor het eerst aan het publiek. In muziek, taal, beweging en beeld wordt Rilke zichtbaar, hoorbaar en voelbaar.
Hoogtepunt van de Festivalavond: het oratorium Hierzijn is Heerlijk
Het oratorium beleeft die avond zijn wereldpremière. De Groningse componist Chris Fictoor werkt daarin voor het eerst samen met componist Deborah de Graaf. Op basis van Atze van Wierens vertaling van Rilkes Elegieën van Duino verbinden zij orkest, koor, solozang, spreekstem en elektronica. Fictoor schrijft voor orkest, koor en solisten; De Graaf voegt de elektronische compositie en klankwerelden toe.
Een beperkt aantal Early Bird-tickets met korting voor de Festivalavond is nu verkrijgbaar.
Ontdek Rilke
Lezingen, workshops en gesprekken in de provincie Groningen. Elk moment een eigen ingang tot dezelfde vraag: hoe leef je hier en nu.
Zodra er meer activiteiten definitief zijn worden deze in dit overzicht toegevoegd en gemeld in de nieuwsbrief (aanmelden kan hier).
Vensters op Rilke
De Festivalavond
Programma
Waarom Vensters?
Een venster laat licht door, maar wát je door dat venster ziet is persoonlijk en wordt mede bepaald door jouw eigen perspectief. Precies dat idee zit achter de naam van dit project. De Elegieën van Duino is niet een tekst met één uitleg of één juiste lezing. Deze is een open bron: meerdere mensen, vanuit meerdere disciplines en generaties, kunnen er ieder hun eigen zienswijze op vormen.
Elk hun eigen taal, elk hun eigen ingang op dezelfde brontekst: de Elegieën van Duino van Rilke. Zeven makers geven de woorden van Rilke nieuwe vormen.
De Vensters binnen dit project openen zich en werken inhoudelijk en dramaturgisch toe naar de Festivalavond: het moment waarop al die zienswijzen samenkomen op één avond, in één zaal.
Historisch
Rilkes plek in de literatuurgeschiedenis: zijn doorwerking op kunstenaars, componisten en filosofen die ná hem kwamen, en waarom zijn werk nog altijd levend is.
Poëtisch-literair
Wat maakt de taal van Rilke zo bijzonder en tegelijk zo toegankelijk? Hoe gebruikt hij beeldspraak, motieven en structuur?
Performance
Hoe komen de teksten van Rilke tot uiting in de ruimte: muziek, voordracht, beweging en beeld?
Hedendaags creatief
Nieuwe werken in dialoog met de Elegieën: vertaling, gedichten, composities, choreografie. Geen illustratie, maar een inhoudelijk gesprek met de brontekst.
Generaties
Van 23 tot 83 jaar: componisten, vertaler, violiste, songwriter, dichter, danser en beeldend kunstenaar.
"Elke generatie leest Rilke anders en kijkt vanuit het eigen venster naar de inhoud van zijn taal."
— Artistieke kern, Vensters op Rilke
De Makers
Van 23 tot 83 jaar: zeven makers, van componisten en musici tot een vertaler, dichter en beeldend kunstenaar. Elk hun eigen taal, elk hun eigen ingang op dezelfde brontekst: de Elegieën van Duino van Rilke.
"Hierzijn is Heerlijk"
Chris Fictoor (compositie & dirigent), Atze van Wieren (tekst & vertaling) en Deborah de Graaf (elektronische instrumentatie & soundscapes) creëren samen een nieuw oratorium op basis van de Elegieën van Duino. Uitgevoerd door het Chris Fictoor Foundation Choir — eerste publieke optreden van dit koor.
Chris Fictoor
Componist
Componist, dirigent en muziekpedagoog. Studeerde aan het Prins Claus Conservatorium en de Radboud Universiteit, en dirigeerde 35 jaar het Concertkoor KOV Groningen met het Noord Nederlands Orkest. Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Eerder al: 'Rilke Lieder' (1999) en 'Zwei Rilke Lieder' (2008) met het NNO.
Atze van Wieren
Tekst & vertaling
Vertaalde De Elegieën van Duino (Uitgeverij IJzer, 2006 — inmiddels derde druk). Zijn vertaling vormt de literaire basis van het oratorium. Schrijft ook de nieuwe teksten en is literair adviseur van het gehele project. Binnenkort: zijn nieuwe boek 'Rilke en het Testament'.
Deborah de Graaf
Elektronische compositie
Studeerde compositie aan het Prins Claus Conservatorium en componeerde eerder voor het Noord Nederlands Orkest. Zij componeert de elektronische laag en soundscapes voor het oratorium in nauwe samenwerking met componist Chris Fictoor.
Judith van der Klip
Violiste, componist & maker
Voor Vensters op Rilke componeert Judith een nieuwe quadrafonische compositie voor viool, elektronica en dans: geluid dat beweegt door de ruimte, vanuit vier richtingen tegelijk. Muziek die aanwezigheid, innerlijke beweging en vergankelijkheid tastbaar maakt: het publiek betreedt de klank in plaats van hem te beluisteren.
Verbindt klassiek viool (ArtEZ) met quadrafonie. Werkte samen met o.a. Blaudzun, Armin van Buuren, Typhoon en Jeangu Macrooy. Te horen op Pinkpop, Lowlands en SXSW.
Kaspar
Singer-songwriter & componist
Voor Vensters op Rilke schrijft Kaspar een song-cyclus: een reeks nieuwe liederen direct geput uit Rilkes beeldtaal en thematiek. Popmuziek met symfonische invloeden, uitgevoerd met ensemble. Elke song is een eigen ingang op de Elegieën: persoonlijk, melodieus en emotioneel direct.
ArtEZ-opgeleid (jazz & pop + master Muziektheater). Speelde de grote zaal van Paradiso. Radio 5 en 3FM draaiden zijn werk. Bevrijdingsfestival Fryslân 2024.
Femke de Heer
Dichter
Femke de Heer (2002), voormalig huisdichter van de Rijksuniversiteit Groningen, studeert sterrenkunde en onderzoekt in haar poëzie wat kennis is, hoe die vermeerdert, wordt verspreid en verdwijnt. Tijdens de Festivalavond draagt zij werk van Rilke voor en schrijft zij in opdracht een eigen gedicht, geïnspireerd op Rilke en de Elegieën van Duino.
Ze trad onder meer op bij Dichters in de Prinsentuin en Het Grote Gebeuren. Haar gedichten verschenen in Notulen van het Onzichtbare en Hollands Maandblad.
Tessa van Merle
Beeldend kunstenaar & animator
Voor Vensters op Rilke maakt Tessa een videokunstwerk en ruimtelijke installatie die bezoekers letterlijk tussen de woorden van Rilke plaatst. Zijn taal wordt beeld en ruimte: niet alleen om naar te kijken, maar om je als bezoeker toe te verhouden.
Studeerde cum laude af aan kunstacademie Minerva. Werkt met film, animatie, installatie en illustratie. Haar films gingen onder meer in première in De Oosterpoort met livemuziek van het Noord Nederlands Orkest. Ook werkte zij als animator aan bioscoopfilms (Panda Bear in Africa en Joki en Jet).
Gestorven in 1926. Onverminderd aanwezig.
Op 29 december 1926 overleed Rainer Maria Rilke. In 2026 herdenkt heel Europa zijn honderdste sterfdag, van Praag tot Parijs, van Wenen tot Worpswede. Zijn naam klinkt weer in concertzalen, musea en op literatuurfestivals.
Noord-Nederland doet mee: op eigen, unieke wijze. Niet als herdenking, maar als herlezing. Niet terugkijken, maar vooruitleven. Rilkes centrale boodschap was immers niet de dood, maar de volheid van het bestaan: aanwezig zijn, intens waarnemen, het leven omarmen in al zijn pijn en schoonheid.
"Hiersein ist herrlich."
— hierzijn is heerlijk.
Uit: De Elegieën van Duino, Rainer Maria Rilke, vertaling Atze van Wieren, Uitgeverij IJzer.
Vensters op Rilke is het antwoord van Groningen op dat jubileumjaar: een programma dat zijn woorden niet conserveert, maar tot leven brengt.
Lees hier meer over Rainer Maria Rilke →
Hierzijn kost iets.
Zeven makers van 23 tot 83 jaar zoeken in nieuw werk op Rilkes Elegieën van Duino naar wat het betekent om midden in de onrust werkelijk hier en nu te zijn. Met jouw steun maken we vijf nieuwe werken voor de Festivalavond van 21 november en meer dan vijftien activiteiten in Groningen en Noord-Nederland mogelijk.